هیل و جونز معتقدند که سه عامل در موفقیت شرکت‌ها(عملکرد) موثر هستند:

1.بستر ملی: جایی که شرکت در آن ایجاد و تأسیس شده است.

2.بستر صنعت: صنعتی که شرکت در آن فعالیت می‌کند.

3.منابع: توانایی‌ها و استراتژی‌های سازمان.

 

þ نکته: هدف اصلی مدیریت استراتژیک پاسخ به 3سئوال بالا می‌باشد.

 

پایه‌های مدیریت استراتژیک بر اساس میزان درکی است که مدیران از شرکت‌های رقیب، بازارها، قیمت ها، عرضه کنندگان مواد اولیه، توزیع کنندگان، دولت ها،بستانکاران، سهام‌داران و مشتریانی که در سراسر دنیا وجود دارد.

مدیریت استراتژیک را نه تنها در سازمان‌های غیر انتفاعی بلکه در سازمان‌های دولتی نیز به کار می‌برند.

مدیریت استراتژیک

مدیریت استراتژیک عبارت است از هنر و علم تدوین، اجرا و ارزیابی تصمیمات وظیفه‌ای چندگانه که سازمان را قادر می‌سازد به هدف‌های بلند مدت خود دست یابند.

مدیریت استراتراتژیک برای کسب موفقیت سازمانی بر چندین عامل تأکید دارد که عبارتند از هماهنگ کردن مدیریت، بازاریابی، امور مالی، تولید، تحقیق و توسعه و سیستم‌های اطلاعات رایانه ای.

چهار مرحله مدیریت استراتژی:

1) کنکاش محیطی 2) تدوین 3) اجرا 4) ارزیابی و کنترل

þ نکته: مدیریت استراتژیک به تصمیم‌های سیاسی مربوط می‌شود که کل سازمان را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

 

سیاست کسب و کار از جهت گیری کلان مدیریتی بر خوردار است که نگاه به درون سازمان دارد و مدیریت استراتژیک به عنوان یک حوزه مطالعاتی ضمن تأکید بیشتر بر موقعیت‌های استراتژیک و محیطی ملاحظات یکپارچه‌ای از سیاست کسب و کار را در بر می‌گیرد.

 

 

مقاصد

ماموريت

اهداف

استراتژي

مقاصد

 

ماموريت

اهداف

 

استراتژي

 

سياستها

 

مقررات

 

رويه ها

 

روشها

 

برنامه هاي اجرايي، عمده، جزئي، پشتيباني

 

بودجه بر حسب واحد پول يا كار

 

سلسله مراتب انواع برنامه ها

ویژگی‌های مدیریت استراتژیک

این ویژگی‌ها تفاوت مدیریت استراتژیک را با سایر موضوعات مدیریتی بیان می‌نماید:

1.سازمان رادر جهت نیل به اهداف و مقاصد کلان سازمان هدایت می‌کند.

2. ذینفعان مختلفی در فرآیند تصمیم گیری دخالت دارند.

3.دیدگاه‌های کوتاه مدت و بلند مدت را با هم تلفیق می‌کند.

به زعم پیتر سنگه، مدیران همانند تمرکز بر فعالیت‌های کنونی سازمان باید دارای چشم انداز روشن برای آینده باشند.

با این وجود بازارهای مالی می‌توانند فشار زیادی را بر مدیران اجرایی در جهت نیل به اهداف عملکرد کوتاه مدت وارد آورند.

 

þ نکته: مطالعات نشان می‌دهند که رهبران سازمان اغلب برای ایجاد ارزش بلند مدت ذینفعان از رویکرد کوتاه مدت تبعیت می‌کنند.

 

4. بده بستان‌های بین کارایی و اثربخشی را مشخص می‌کند.

5. مدیریت استراتژیک یک وظیفه مدیریتی عالی(بلند پایه) است.

6. مدیریت استراتژیک سازمان را به صورت یک سیستم باز می‌نگرد.

7. مدیریت استراتژیک مدیران رده پایین را راهنمایی می‌کند.

مراحل توسعه استراتژیک

یک سازمان می‌تواند از طریق طی مراحل چهارگانه مدیریت استراتژیک تکامل یابد:

مرحله 1. برنامه ریزی مالی اساسی:

• بر پایه بودجه سال آتی است (یک ساله).
• یک برنامه‌ریزی عملیاتی ساده است.
• وقت گیر است.
• برنامه‌ها پنج ساله است.
• بر پایه اطلاعات محیط داخلی – خارجی است.
• روندهای کنونی برای 5 سال آینده است.
• پاسخگویی به شرایط در حال تغییر.
• برنامه ریزی به دور از دست‌های مدیران سطح پایین تر و به صورت متمرکز توسط ستاد، برنامه‌ریزی می‌شود.
• مدیران سطح بالاتر سالی یک بار "بازبینی" می‌نمایند. 

مرحله2. برنامه ریزی مبتنی بر پیش بینی:

مرحله3. برنامه ریزی با گرایش به محیط خارجی (برنامه‌ریزی استراتژیک)

 

þ نکته: در برنامه‌های بالا به پایین که بر تدوین رسمی استراتژی تأکید دارد توسط مدیران عالی سازمان و اجرای آن توسط مدیران رده پایین‌تر می‌باشد.

 

مرحله4. مدیریت استراتژیک:

• به صورت گروهی(مدیران رده پایین تا بالا).
• جهت دست یابی به اهداف اساسی سازمان می‌باشد.
• بر سناریوهای احتمالی و اقتضایی تأیید دارد.

مزایایی مدیریت استراتژیک

از نظر تاریخی منفعت اصلی مدیریت استراتژیک این بوده است که به سازمان کمک می‌کند از مجرای استفاده نمودن از روش منظم تر، معقول تر و منطقی تر راه‌ها یا گزینه‌های استراتژیک را انتخاب نماید و بدین گونه استراتژی‌های بهتری را تدوین نماید.

مدیریت استراتژیک دارای منافع و مزایای دیگری نیز است که مهم ترین آنها عبارتند از:

• قبل از پیش آمدن مشکلات احتمالی از وقوع آنها خبر می‌دهد.
• تغییرات را مشخص و شرایط عکس العمل در برابر تغییرات را فراهم می‌کند.
• برای دستیابی به اهداف از پیش تعیین شده بستر مناسب ایجاد می‌کند.
• به مدیران کمک می‌کند درک روشن‌تری از سازمان داشته باشند.
• شناخت فرصت‌های بازارهای آینده را آسان تر می‌سازد.
• دیدی هدفمند از مسائل مدیریت ارائه می‌دهد.
• کمک به تصمیم گیری اساسی.
• به نحو موثر تری زمان و منابع را به فرصت‌های تعیین شده تخصیص می‌دهد.
• ایجاد هماهنگی
• حداقل شدن تصمیم‌های نادرست.
• مزیت در مقابل رقبا.
• تشویق تفکر آینده.
• بعد کلان این برنامه مانع ایستایی سازمان می‌شود.

چالش‌های مدیریت استراتژیک (تغییرات سریع، جهانی شدن و تجارت الکترونیک)

تا اواسط دهه 1990یک شرکت تجاری می‌توانست حتی بدون استفاده از اینترنت بسیار موفق عمل کند. در حالی که امروزه جهانی شدن و بین المللی شدن بازار‌ها و شرکت‌ها و  ورود اینترنت و سیستم‌های نوین الکترونیکی ماهیت فعالیت‌ها را تغییر داده است.

ویژگی‌های ورود اینترنت به بازارهای جدید:

1. شرکت‌ها خودشان را تغییر دهند.
2. از بین رفتن کانال‌های سنتی.
3. پاسخگویی مشکل تر به مشتریان نسبت به زمانی که اینترنت وجود نداشت.
4. استفاده از اینترنت در جهت رقابت.
5. افزایش ضرورت اینتر نت با توجه به افق برنامه ریزی نیاز اطلاعاتی و توقعات مشتریان .
6. دسترسی شرکت‌ها به یکدیگر.
7. دانش به عنوان یک دارایی کلیدی و منبع رقابتی در می‌آید.

پیش فرض‌های به کار گیری مدیریت استراتژیک

این پیش فرض‌ها شامل:

1. اغلب موارد بر روی مباحث استراتژیک در سطح فرد و جامعه (حکوت) است.

2. علاوه بر سازمان‌های اقتصادی و بازرگانی در موسسات دولتی و غیر انتفاعی نیز کاربرد دارد.

3. بر دو جنبه زیر تأکید دارد:

الف- نگرشی: مدل پورتر، چشم انداز، ماموریت و...

ب- ابزاری: IFE,EFE,BCG,GE و....

4. تصمیم‌ها باید در پی تخصیص بهینه منابع باشد.

 

þنکته: در تحلیل هزینه – منفعت باید هزینه‌ها و منافع حاصل از یک تصمیم در ابعاد مختلف مورد بررسی قرار گیرد. این ابعاد شامل هزینه‌ها و منافع فردی و جمعی ، هزینه‌ها و منافع کوتاه مدت و بلند مدت و هزینه‌ها و منافع ریالی و غیر ریالی است.

 

پارادایم‌های مدیریت استراتژیک

اصولی که بر بینش ما نسبت به چیزها و جهان حاکم است.

دارای دو معنا است:

الف. معنای عام: منشاء اصول و مقررات است.

ب. معنای اخص: سرمشق رفتاری است.

پارادایم از دید مینتزبرگ:

1)پارادایم تجویزی (پیش تدبیری)

اندیشمندان: اندرو، چارلز، آنسوف

ویژگی ها:

-      تحول محیطی کم و اندک.

-      خلاقانه و تحول آفرین نمی‌باشد.

-      انتخاب مناسب ترین الگو.

-      به سبک طراحی استراتژی معروف است.

-      تحلیل محیط درونی وبیرونی دارد.

-      تدوین استراتژی گام به گام است.

2) پارادایم توصیفی(تجربی - انطباقی)

اندیشمندان: لیندبلوم، کوئین و مینتزبرگ

-      مباحث آن تکیه بر علت و معلول دارد و متعلق به حوزه علوم است نه منطق.

-      به تغییرات سریع غیر خطی و غیر قابل پیش بینی محیط اشاره دارد.

-      استراتژی در قالب 5P مینتزبرگ تعریف می‌شود.(plan.ploy.pattern.position.perspective)

-      تحلیل محیطی بر اساس نظریات مدیران است که غیر قابل اعتماد است.

-      غیر ممکن بودن تعریف و تبیین استراتژی برای آینده.

-      با مدل‌های بوروکراسی ماشینی دارای تناسب نیست.

 

þ نکته: در پارادایم توصیفی تغییر ساختار کندتر و سخت تر از تغییر استراتژی است و استراتژی بیشتر از ساختار قابل تغییر فرض می‌شود.

 

3) پارادایم ترکیبی (سیستمی – اقتضایی)

-      فصل مشترک دو پارادایم است.

-      تحلیل کلان و خرد را توأمان دارد.

-      تغییر عوامل محیطی و شکل دهی محیط مطابق اهداف و استراتژی‌های مورد نظر همراه با تحلیل محیطی.

-      نظرات مدیران و کارکنان هر دو مهم است.

-      یک بر خورد سیستمی – اقتضایی یک دید دور اندیشانه را توصیف می‌نماید (داشتن الگو).

سطوح مدیریت استراتژیک

1. سطح شرکت (موسسه): شامل مدیرعامل و مدیران ارشد می‌باشد که وظیفه تدوین استراتژی و اهداف کلی را به عهده دارند.

2. سطح کسب و کار: روسای واحدهای تجاری که در یک زمینه خاص فعالیت می‌کنند.

3. سطح وظیفه:وظایف اجرایی خاص مانند: پرسنلی، تولید، بازاریابی، تحقیق و توسعه و ...

تفاوت برنامه ریزی و مدیریت استراتژیک

• مدیریت استراتژیک نسبت به برنامه ریزی یک قدم جلوتر است.
• برنامه ریزی استراتژیک محدود به تحلیل محیطی و تدوین است ولی مدیریت استراتژیک علاوه بر این‌ها اجرا و ارزیابی را در بر می‌گیرد.
• برنامه ریزی استراتژیک یک گردش کار پر زحمت و بوروکراتیک است که در مقام اجرا و تطبیق سریع با محیط نیز با مشکل مواجه می‌باشد.
• برنامه ریزی استراتژیک قبل از آنکه یک تکنیک و فن باشد یک نحوه تلقی و باور است.

الگوی مدیریت استراتژیک

سازمان‌ها برای طراحی و استقرار مدیریت استراتژیک از الگوی خاص و یا از ترکیب الگوهای مختلف تبعیت می‌کنند تا مدیریت استراتژیک در مسیر و جهت درستی انجام شود.

برخی از این مدل‌ها شامل:

1- مدل استراتژیک اندروز

این مدل دارای سه مرحله است:

1. تدوین یا برنامه ریزی استراتژیک(تحلیل محیط) که در آن اهداف بلند مدت و استراتژی توسط تحلیل محیطی استخراج می‌شود.

2. اجرای استراتژی: در آن اهداف و برنامه عملیاتی و ساختار و ... ارائه می‌شود.

3. ارزیابی استراتژی: ارزیابی و اقدامات اصلاحی انجام می‌شود.

2- مدل مدیریت استراتژیک فرد – آر.دیوید

دارای سه مرحله تدوین ، اجرا و ارزیابی استراتژیک است.

 

þ نکته: تحلیل محیطی توسط ابزار SWOT (Strengths, Weaknesses, Opportunities, and Threats) انجام می‌پذیرد که در آن محیط داخلی با SW(Strengths, Weaknesses) و محیط خارجی با OT(Opportunities, Threats) تحلیل می‌شود.

 

3- مدل مدیریت استراتژیک هریسون و جان

4- مدل مدیریت استراتژیک ریچارد ال.دفت

5- مدل مدیریت استراتژیک استونر و فریمن

این مدل دارای 9 مرحله به شرح زیر است:

مرحله 1: تعیین هدف

مرحله 2: شناسایی استراتژی و هدف‌های کنونی

مرحله 3: تحلیل محیط

مرحله 4: تحلیل منابع

مرحله 5: شناسایی فرصت‌های استراتژیک و تهدیدها

مرحله 6: تعیین میزان تغییرات استراتژیک

مرحله7 : تصمیم گیری استراتژیک

مرحله 8: اجرای استراتژیک

مرحله 9: اندازه گیری و کنترل پیشرفت

 

þ نکته:این مدل به مسئولیت اجتماعی و ارزش‌های مدیریتی اهمیت می‌دهد.

 

6- مدل مدیریت استراتژیک برایسون و فریمن

• این مدل از رفع معایب مدل‌های قبلی ایجاد شده است.
• نتایج هر مرحله می‌تواند در بازنگری یا تکمیل مراحل پیش مورد استفاده قرار گیرد.
• شامل یک فرآیند بازخور/ یادگیری است.
• چهار عنصر اساسی دارد:1.کنکاش محیطی2.تدوین3.اجرا4.ارزیابی.

7- الگوی اصلی مدیریت استراتژیک

شرح مراحل الگوی اصلی مدیریت استراتژیک:

1.کنکاش محیطی:تحلیل محیطی

þ نکته: برای تحلیل محیطی می‌توان از ابزارPEST  که در آن عناصر سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و تکنولوژی 
(Political, Economic, Social and Technological ) بررسی می‌شود استفاده نمود.

 

þ نکته: عنصر فرهنگ هم در محیط درونی وجود دارد هم در محیط بیرونی.

2.تدوین استراتژی

عبارت است از طراحی برنامه‌های بلند مدت برای مدیریت موثر فرصت‌ها و تهدیدهای محیطی در قالب قوت‌ها و ضعف‌های سازمان.

چهار عنصر اصلی تدوین استراتژی:

2-1)ماموریت

نشان دهنده علت یا فلسفه وجودی و رسالت سازمان بوده و بیانگر هویت سازمان است.

بیانیه ماموریت: جمله یا عبارتی است که به آن وسیله مقصود سازمان از مقصود سازمان مشابه متمایز می‌شود.

 

نه عامل ارکان اصلي تشكيل دهنده مأموريت سازماني از دید فرد دیوید:

1) مشتريان     2) محصولات يا خدمات    3) بازارها            4) فن آوری         5) توجه به بقا ، رشد و سودآوري

6) فلسفه        7) ويژگي ممتاز                8) توجه به تصور مردم                  9) توجه به كاركنان

 

اجزاء بیانیه رسالت از دید حسینی/عزیزی:

1) تعریف کسب کار                             2) فلسفه سازمان                           3) بینش و اهداف عمده

2-2) اهداف

• نتایج پایانی فعالیت برنامه ریزی شده.
• اهداف بیان می‌دارند که چه چیزی چه موقع باید انجام شود.

اهداف و آرمان‌ها باید در زمینه‌ها زیر تعیین شوند:

1. سود آوری              2. کارآیی (هزینه پایین)      3. رشد (افزایش در کل دارایی ها)     4. ثروت سهام‌داران

5. بهره وری از منابع (بازده سرمایه گذاری و بازده حقوق صاحبان سهام)                       6. شهرت

7. کمک به کارمندان (امنیت شغلی، حقوق و دستمزد و......)                                        8. کمک به جامعه

9. رهبری و سهم بازار       10. رهبری                  11. ادامه حیات(دوری از ورشکستگی)

12.نیازهای شخصی مدیران عالی

2-3) استراتژی ها

طرحی جامع که نشان می‌دهند شرکت چگونه به ماموریت و اهداف خود برسد.

سه نوع(سطح) استراتژی در سازمان از دید" دیوید":

1. استراتژی سطح بنگاه

در سه دسته اصلی قرار دارند:

• ثبات
• رشد
• کاهش

2. استراتژی سطح کسب و کار

در دو دسته کلی قرار دارند:

• رقابتی
• مشارکتی

3. استراتژی سطح وظیفه‌ای‌

دارای ویژگی‌های زیر می‌باشد:

• توسط یک حوزه وظیفه‌ای اتخاذ می‌شود.
• حداکثر رساندن بهره وری منابع.

مثال هایی از استراتژی وظیفه‌ای تحقیق و توسعه شامل:

رهبری تکنولوژیک ( راهبری و پیشبرد نوآوری) و پیروی تکنولوژیک (تقلید از محصولات شرکت‌های دیگر) وجود دارد.

2-4) سیاست ها: رهنمودهای کلی مدیران عالی برای کارکنان.

3. اجرای استراتژی

از طریق سه روش زیر همراه با فرهنگ سازی امکان پذیر است:

1) برنامه ها: دادن وجه عملیاتی به استراتژی است.

2) بودجه‌ها و تخصیص منابع:

- اعلام برنامه سازمان در قالب پول.

- نرخ جهش: کسب درصدی مشخص از بازگشت سرمایه قبل از تصویب برنامه جدید.

سه منبع مورد نیاز به غیر از بودجه و منابع مالی:

1. منابع فیزیکی                       2. منابع انسانی                 3. منابع فنی

 

þ نکته (مولف): مینتزبرگ برای تعریف انواع منابع واژه 5M را بیان داشت که اختصار کلمات زیر می‌باشد:

 management , manpower, machine, material, money 

 

عواملی که مانع می‌شوند در سازمان منابع به شیوه اثر بخش تخصیص شوند:

• اعمال قدرت بسیار شدید بر فرآیند تخصیص منابع
• تأکید بسیار زیاد بر معیارهای مالی کوتاه مدت
• سیاست بازی‌های سازمانی
• هدف‌های استراتژیک مهم
• عدم‌های استراتژیک مهم
• نداشتن دانش کافی

3) رویه ها: بیان تفصیلی فعالیت

4. ارزیابی و کنترل استراتژی

شامل سه فعالیت اصلی است:

• بررسی مبانی اصلی استراتژی
• مقایسه نتیجه‌های مورد انتظار با نتایج واقعی
• انجام دادن اقدام‌های اصلاحی

معیارهای ارزیابی از دید"روملت"

1. سازگاری: با هدف‌های کوتاه مدت و سیاست‌ها سازگار باشد.
2. هماهنگی: بررسی مجموعه روندها و هریک از روندها.
3. امکان پذیر بودن: در محدوده منابع مالی، انسانی و فیزیکی باشد.
4. مزیت رقابتی: معمولاً مزیت رقابتی نتیجه برتری در یکی از سه زمینه:

1) منابع         2) مهارت            3) جایگاه مخصوص

آغاز استراتژی (رویداد بیدار شدن)

هنری مینتزبرگ پس از انجام تحقیقاتی زیاد دریافت که تدوین استراتژی یک فرآیند منظم و پیوسته نیست:"تدوین استراتژی اغلب فرآیندی نامنظم و ناپیوسته است که با یک جرقه آغاز می‌شود. در طراحی استراتژی دوره هایی از ثبات وجود دارد ضمن آن که دوره هایی از نوسان تغییرات جزیی، بی هدفی و تغییرات جهانی نیز به چشم می‌خورد."

عوامل ایجاد کننده تغییرات در استراتژی:

1. مدیر عامل
2. مداخله بیرونی
3. تهدید تغییر در مالکیت
4. شکاف عملکردی
5. نقطه گردش استراتژیک:" اندی گرو" مدیر عامل شرکت اینتل این را ناشی از تغییرات اساسی مانند: معرفی تکنولوژی جدید، محیط قانون گذاری متفاوت، تغییر در ارزش‌های مشتری یا تغییر در ترجیهات مشتریان می‌داند.

مسائل و تصمیم‌های استراتژیک

اکنون که به مفاهیم مختلف استراتژیک آشنا شدیم شایسته است به این نکته به پردازیم که کدام یک از مسائل سازمان استراتژیک هستند و به تصمیمات استراتژیک نیاز دارند.

طبق تعریف به اموری استراتژیک گفته می‌شود که چهار شرط زیر را داشته باشد (احمدی1377):

1) بلند مدت باشد.

2) در حیطه رقابتی باشد.

3) از نظر اهمیت جنبه حیاتی برای سازمان داشته باشد.

4) جامعیت داشته باشد.

هشت ویژگی قابل تشخیص مسائل استراتژیک (فیض1389):

1. مسائل استراتژیک به تصمیمات مدیریت عالی نیاز دارد.

2.مسائل استراتژیک مستلزم تخصیص مقادیر زیادی از منابع سازمان است.

3. مسائل استراتژیک اثرات عمده‌ای بر رونق بلند مدت سازمان دارند.

4. مسائل استراتژیک آینده نگرند.

5. مسائل استراتژیک معمولاً پیامدهای عمده چند وظیفه‌ای یا چند کسب و کاری دارند.

6. مسائل استراتژیک در نظر گرفتن عوامل محیط خارجی سازمان را ضروری می‌سازند.

7. مسائل استراتژیک نادرند.

8. مسائل استراتژیک هدایت گرند.

فرآیند تصمیم گیری استراتژیک (کمک به اتخاذ تصمیم بهتر)

-      توسط یک فرد با منش قوی انجام می‌شود.

-      مجموعه انتخاب تدریجی است.

-      سه رویکرد تصمیم‌های استراتژیک از دید مینتزبرگ:

1. سبک کارآفرینی

2. انطباقی

3. برنامه ریزی

سبک چهارم توسط کویین بعدها با عنوان تدریجی منطقی به این مجموعه اضافه شد.

 

þ نکته: کتاب حاضر سبک برنامه ریزی را به علت تحلیلی بودن و کمتر سیاسی بودن ترجیح می‌دهد.

هشت مرحله تصمیم گیری استراتژیک:

1. ارزیابی نتایج عملکرد جاری برمبنای:

الف) بازگشت سرمایه، سودآوری و غیره و....

ب) مأموریت، اهداف، استراتژی‌ها و سیاست‌های جاری شرکت.

1. بازبینی وضعیت اداره شرکت
2. بررسی و ارزیابی محیط خارجی
3. بررسی و ارزیابی محیط داخلی
4. تجزیه و تحلیل عوامل استراتژیکSWOT
5. خلق، ارزیابی و انتخاب بهترین گزینه استراتژیک
6. پیاده سازی و اجرای استراتژی‌های انتخاب شده
7. ارزیابی استراتژی‌های اجرا شده